Cây chè đến với Sơn La từ rất sớm của những ngày đầu khi đất nước độc lập. Mảnh đất Sơn La được thiên nhiên ban tặng khí hậu và thổ nhưỡng như chỉ để kết duyên cùng cây chè. Trong đó, phải nhắc đến cây chè đến từ xứ sở Phù Tang, xuất hiện tại vùng đất này từ những năm 2000.

Năm 2026, Công ty Cổ phần Chè Tâm Châu chính thức đặt những viên gạch đầu tiên để xây dựng nhà máy sản xuất chè xanh Nhật Bản 2500m2 với công suất 30 tấn nguyên liệu tươi mỗi ngày. Toàn bộ 3 dây chuyền sản xuất của công ty đều áp dụng công nghệ nhập khẩu 100% từ Nhật Bản và đã được các chuyên gia Nhật trực tiếp chuyển giao công nghệ. Tuy nhiên doanh nghiệp nhận thấy giá trị kinh tế mang lại từ sản phẩm chưa thực sự cao như mong muốn, do vậy năm 2008 doanh nghiệp tập trung vào sản xuất nông nghiệp hữu cơ. Theo đó, công ty đã hỗ trợ cơ sở vật chất, đào tạo định hướng cho bà con về vùng nguyên liệu trà matcha, trà sencha để nâng cao giá trị sản phẩm, đồng thời góp phần cải thiện đời sống, tăng thêm thu nhập cho bà con nơi đây.

TRÀ MATCHA

Quy trình sản xuất chè tại đây không giống như các mặt hàng thông thường khác, mà đòi hỏi một công đoạn canh tác nông nghiệp cẩn thận và tỉ mỉ. Toàn bộ diện tích chè canh tác được che bằng lưới chuyên dụng để cản sáng, thời gian che phủ từ 12 đến 21 ngày nhằm tăng tích hợp diệp lục vào lá giảm độ chát của chè và tăng độ ngọt tự nhiên. Sau quá trình che bóng, những đợt chè tươi non được thu hoạch thủ công bằng tay để đảm bảo lựa chọn loại tốt nhất và lá chè không bị dập nát. Để làm ra loại trà matcha tốt nhất, người ta chỉ chọn 2 lá đầu xanh nhất, nhỏ nhất của mỗi chồi và chuyển đến nhà máy chế biến. Ngày nay với công nghệ hiện đại hóa, việc thu hái được Công ty  Đi sử dụng bằng các loại máy chuyên dụng, các búp chè thu hoạch đạt tiêu chuẩn gần như hái tay mà cho năng suất cao gấp nhiều lần.

Trà Matcha Tâm Châu là dạng bột mịn có màu xanh tươi của lá vì chứa chất diệp lục cao chứ không như màu cỏ úa của các loại bột trà. Trà matcha có hương thơm và vị ngọt tự nhiên do hàm lượng amino axit, theanin cao, các hoạt chất EGCG, vitamin và cafein trong matcha giúp cho người thưởng trà cảm nhận sự sảng khoái tinh thần. Không như các dạng bột trà xanh đơn thuần là vị chát và ngắt, bột matcha có độ chát dịu nhẹ khi bắt đầu nhấp môi thưởng thức, kế đến là vị ngọt dịu kéo dài cho tới khi kết thúc chén trà. Mùi thơm của trà matcha khi ngửi mang theo độ ngọt lan tỏa với các tế bào xúc giác của mũi và miệng. Hiện nay, trà matcha Tâm Châu được thưởng thức không chỉ là đồ uống truyền thống kiểu nhật là trà đạo mà đã phát triển trong ngành thực phẩm như latte matcha, trà sữa, sử dụng làm các nguyên liệu làm bánh, mì, ứng dụng trong ngành spa như chăm sóc da, detox…

Sản phẩm trà matcha Tâm Châu của Công ty Cổ phần Chè Tâm Châu, nhiều năm liền sản phẩm đều đạt danh hiệu sản phẩm tiêu biểu, được cấp chứng nhận ISO 2002-2005 tham gia chương trình đào tạo 5S của Bộ Công Thương. Và năm 2020, công ty đã đạt chứng nhận hữu cơ theo tiêu chuẩn Việt Nam.

TRÀ SENCHA

Ngược lại với matcha, sencha được trồng trên những đồi chè đầy nắng. Lá trà hấp thu nhiều ánh sáng nên từ đó cũng tổng hợp được nhiều caffein hơn. Cùng được thu hoạch bằng tay như matcha, sencha được hái lần đầu trong năm cũng cho ra chất lượng tốt nhất (khoảng cuối tháng 4 đến đầu tháng 5). Chỉ có phần lá chồi được sử dụng làm sencha. Khi lá trà được chọn xong, chúng được hấp để ngăn chặn quá trình oxy hóa. Quá trình này kéo dài chưa đầy một phút nhưng là bước quan trọng nhất và cũng là sự khác biệt chính giữa trà xanh Nhật Bản và Trung Quốc và trà truyền thống của Việt Nam (trà được sao trên chảo nóng). Kế tiếp, lá trà được sấy khô và đánh bóng bằng một chiếc máy chuyên dụng, Cánh chè bóng có hình dẹt sợi dài từ 1,5-2cm lại màu xanh tối sậm chứ không như trà xanh thông thường của Việt nam xoăn hoặc cuộn cánh và màu đen thẫm. Tuy nhiên, sencha khác biệt ở yếu tố dinh dưỡng cao hơn, các loại chè xanh thông thường khác.

Trà sencha còn có thể được tìm thấy ở dạng bột mịn, dành cho những người muốn thưởng thức một cách trọn vẹn hương vị và dinh dưỡng của lá trà. Bột sencha thường dễ gây nhầm lẫn với matcha tuy nhiên vẫn có cách để phân biệt, về màu sắc trà sencha có màu xanh sẫm, không tươi như matcha, hương vị bột sencha chất lượng nhất có độ mềm mịn và vị chát sau khi thưởng thức. So sánh theo trọng lượng, trong 01 gram sencha chứa nhiều chất chống oxy hóa, catechin và EGCG nhiều hơn so với matcha. Ngược lại, matcha chứa nhiều caffeine, L-theanine, Fiber và những chất giúp thư giãn tự nhiên hơn so với sencha. Vì hàm lượng cafein cao hơn nên trà sencha rất phù hợp khi uống vào buổi sáng để có tinh thần tươi mới trước một ngày làm việc. Hơn nữa, việc duy trì một tách sencha mỗi ngày cũng là thói quen tốt để giữ huyết áp ờ mức an toàn, giảm cholesterol, chống ung thư và giảm bệnh tim mạch, tăng cường hệ miễn dịch.

Hiện nay, các dòng sản phẩm trà Sencha, trà Matcha được sản xuất ra tại nhà máy Tâm Châu bước đầu xuất khẩu vào thị trường Nhật bản, Đài Loan và một số ít được tiêu thụ trong nước. Tuy nhiên để hướng tới các thị trường cao cấp tại Châu Âu, doanh nghiệp mong muốn có thể đạt được chứng nhận hữu cơ theo tiêu chuẩn Châu Âu, hay chứng nhận FDA. Công ty Cổ phần Chè Tâm Châu với mong muốn sản phẩm trà matcha, trà sencha của công ty, và những sản phẩm của vùng cao nguyên Mộc Châu có cơ hội được mang theo giá trị kinh tế và văn hóa của vùng núi Tây Bắc đến với nhiều quốc gia trên thế giới./.

Chè càng lâu năm thì càng có giá trị đối với sức khỏe con người, bởi chúng đã chắt lọc được những tinh tuý nhất của đất trời. Do đó, vùng đất Tô Múa vô cùng thuận lợi để phát triển các sản phẩm từ chè cổ thụ. Tuy nhiên, trước đây, người dân trồng chè ở xã Tô Múa chỉ quen với việc thu hái, vò, sao, ủ ướp hoàn toàn theo phương pháp thủ công. Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của thị trường, nhu cầu sử dụng các sản phẩm cao cấp, thuần tự nhiên được người sành chè ưa chuộng. Vì vậy, các sản phẩm chè Shan Tuyết cổ thụ trên mảnh đất Tô Múa đang dần được các doanh nghiệp quan tâm và đưa vào lộ trình sản xuất.

Để duy trì và phát huy tốt tiềm năng của cây chè Shan Tuyết cổ thụ cũng như định hướng phát triển của huyện Vân Hồ, Hợp tác xã Sản xuất Kinh doanh chè Vân Hồ đã xây dựng kế hoạch sản xuất, phát triển sản phẩm Hồng trà Vân Hồ. HTX đã xây dựng nhà máy chế biến, bước đầu bao tiêu sản phẩm cho người trồng chè, hướng tới cách sản xuất sạch, mang lại giá trị kinh tế cao.

Hồng trà Vân Hồ vô cùng đặc biệt bởi được làm từ những búp chè Shan Tuyết cổ thụ 1 tôm, 2 lá. Cây chè Shan Tuyết ở Tô Múa sinh trưởng và phát triển trên độ cao khoảng 1500m so với mực nước biển, có khả năng chịu nắng, chịu sương gió. Cùng với việc chênh lệch lớn về nhiệt độ giữa ngày và đêm, quanh năm mây mù bao phủ nên chất lượng, hương vị thành phẩm được đánh giá rất cao.

HTX áp dụng quy trình kỹ thuật hiện đại kết hợp với kinh nghiệm thủ công lâu năm, trải qua nhiều công đoạn cầu kỳ để tạo ra sản phẩm Hồng trà Vân Hồ. Chè Shan Tuyết được các hộ dân thu hái bằng tay vào buổi sáng khi lá chè đã khô sương. Sau đó, phơi héo chè dưới ánh nắng sớm giúp kích thích các vi sinh có lợi cho cơ thể, đồng thời hấp thụ nhiệt độ nhẹ để quá trình lên hương sau này có mùi nắng. Tiếp đó, mang chè đi vò nhẹ để tạo hình và làm dập các tế bào giúp quá trình lên men được dễ dàng hơn. Chè sau khi ủ lên men sẽ sấy khô 2 lần, sấy ủ hương 1 lần và để nguội. Trong quá trình lên men, chất chát trong trà đã được loại bỏ, do đó sản phẩm rất có lợi cho tiêu hoá và không gây mất ngủ.

Nhờ tất cả những điều trên, sản phẩm Hồng trà Vân Hồ do HTX sản xuất luôn giữ được hương trà tươi thuần khiết, thanh trong rất đặc trưng. Điểm nổi trội của Hồng trà Vân Hồ chính là được nước, đậm hương, chất trà bật lên mùi thơm đậm, vị ngọt thanh, hậu vị sâu lắng, lan tỏa nơi cuống họng và kéo dài mãi.

Vào đầu năm 2022, 105 cây chè cổ thụ hàng trăm năm tuổi của vùng đất Tô Múa đã được Hội đồng Cây di sản Việt Nam lựa chọn, đánh giá đủ điều kiện công nhận “Cây di sản Việt Nam”. Đây là nguồn cổ vũ, động viên người dân thêm gắn bó với cây chè, là cơ hội để chính quyền và HTX Sản xuất Kinh doanh chè Vân Hồ tích cực xây dựng kế hoạch, phương án bảo tồn, phát huy giá trị những cây chè cổ, góp phần mang lại nguồn thu nhập ổn định cho các hộ dân.

Trong không gian thanh tịnh, giao hòa cùng tự nhiên, còn gì tuyệt vời hơn khi vừa thưởng ngoạn cảnh đẹp của núi rừng hùng vĩ, vừa thưởng thức Hồng trà Vân Hồ. “Pha trà biết tâm tính, Uống trà biết ý vị, Luận trà biết tâm tư”; “Nhân sinh như ba chén trà, đắng tựa cuộc đời, ngọt như ái tình và nhạt như gió thoảng”, đó là những triết lý nổi tiếng về trà mà khi thưởng thức Hồng trà Vân Hồ ta lại càng thấy thấm.